Падвiжнiк: 25 пытанняў чалавеку, якому «больш за ўсіх трэба»

Спачатку — коратка: не алігарх, не фінансавы магнат, не таемны мільянер Карэйка, а бізнэсмэн сярэдняй рукі і проста высакародны чалавек Іван Антонавіч Пячынскі, абапіраючыся на асабісты энтузіязм і ідэйнасць, на ўласныя сродкі, а таксама рэдкія ахвяраванні дабрачынцаў, аднаўляе замак у пасёлку Любча Навагрудскага раёна — помнік архітэктуры XVI стагоддзя. Вядома, у яго ёсць аднадумцы, памагатыя, паплечнікі. Вакол сябе Пячынскі сабраў невялікую ініцыятыўную групу, стварыў Фонд “Любчанскі замак”, да якога падцягваюцца часам вельмі сціплыя сродкі. І ўсё ж ткі не грошы аднаўляюць замак у Любчы, а асабістая ініцыятыва сумленных людзей. Пад кіраўніцтвам Івана Пячынскага, якому “больш за ўсіх трэба”. І вось ужо глядзіць на Нёман адроджаная з руінаў Кутняя вежа, расчышчаны векавыя, ніяк не менш, завалы смецця на тэрыторыі замчышча, ідзе планаванне далейшай рэканструкцыі помніка. Глядзіш, прыйдзе час — і побач з Мірам з’явіцца яшчэ адзін старажытны архітэктурны ансамбль. Пад аховай дзяржавы, але адноўлены за народныя сродкі. Фантазіі? Увогуле, беларусаў у рамантычнасці не папракнеш. Мы, па агульным перакананні, людзі асцярожныя, часам нават абыякавыя і навогул не амбіцыйныя — “як ёсць, так і добра”. Каб падняцца талакой і проста так, “без фінансавання” пачаць працаваць — раз у год у суботнік, калі ласка. Але рэгулярна па ўсіх выходных-прахадных-водпусках? Я такіх прыкладаў з найноўшай гісторыі не ўзгадаю. Але, выходзіць, ёсць сярод нас выключэнні, і Іван Пячынскі — як раз той самы выпадак.

1. — Якім адным словам вы ахарактарызавалі б самі сябе, Іван Антонавіч? Можа быць, летуценнік?

— Калі я служыў у войску, у ваенных характарыстыках як галоўную рысу адзначалі маю здольнасць даводзіць пачатую справу да канца. Калі я за нешта браўся, то — да рэзультату. У мяне ў свой час было велізарнае жаданне паступіць у ваенную акадэмію. Але, нягледзячы на чырвоны дыплом у вучылішчы, мяне не адпускалі ў акадэмію цэлых 7 гадоў. А хацелася … Але ўсё-ткі я туды прарваўся. І дадаў да сваёй адукацыі другі чырвоны дыплом!

2. — І хто вы па ваеннай спецыяльнасці?

— Спецыяліст па СПА.

— Значыць, калі адным словам, то вы — снарад!

— Ну, снарады — гэта мінулае. Тады ўжо лепш ракета!

3. — Якога выніку, спадар Ракета, вы хочаце дасягнуць у Любчанскім замку? На якім этапе вы зможаце самому сабе сказаць: “Вось менавіта пра гэта я марыў”?

— Напэўна, калі б я бачыў канчатковы вынік — адноўленую Любчу ў цэлым, то не ўзяўся б за яе адраджэнне. Можа, спалохаўся б грандыёзнасці, маштабнасці задачы. Вось ведаеце, чаму шматлікія праекты ў нас тармозяцца? Таму што наглядныя органы патрабуюць праектную дакументацыю “да цвіка”. На яе распрацоўку ўбухваюцца велізарныя грошы і вельмі шмат часу. А потым грошы і энтузіязм сканчаюцца. У нас грошай не было і няма. Таму на Любчанскім замку я вырашыў дзейнічаць паэтапна. Мы пачалі аднаўленне з Кутняй вежы і паўднёва-заходняй абарончай сцяны, таму што мы дакладна ведалі з інвентароў, якімі яны былі, і зрабілі дакументацыю толькі на адзін канкрэтны кавалак. Мы і зараз пакуль робім тое, што накапалі з архіваў дакладна. І па меры таго растуць нашы планы.

4. — Але ёсць нешта новае на парадку дня?

— Гісторык Святлана Піліпаўна Адамовіч, якая дапамагае нам, знайшла ў інвентарах звесткі (па Любчы існуе 9 інвентароў на польскай мове), што на замчышчы было чатыры вежы. Побач з Кутняй стаяла вежа Брамная, якая мела купальнае завяршэнне, ці ледзь не як на Ісакіеўскім саборы! Напісана, што яна была крыта “белай бляхай” — значыць, ацынкаванай бляхай. Дарагі матэрыял для таго часу. Рыхтуемся яе рэканструяваць па праекце маладога архітэктара Рамана Забелы. Гэтая вежа — яго дыплом. Наогул па Любчанскім замку зроблена шэсць дыпломных праектаў студэнтаў Акадэміі мастацтваў і архітэктурнага факультэта БНТУ.

5. — Як вы думаеце, чаму Радзівіл не захацеў аднаўляць замак пасля разбурэння яго атрадам казакоў у 1655 годзе?

— Хто ведае, чым ён кіраваўся … Варта ўдакладніць, што гэта былі не нясвіжскія Радзівілы, а іншая лінія — біржанская. Але да падзення замка, да Радзівілаў, Любча была магутным фарпостам літвінаў: тут у XII-XIII стагоддзях быў двор князя Міндоўга. Я не гісторык , але хай мне адкажуць: дзе быў цэнтр, сталіца нашых прашчураў-літвінаў? Перш чым сталіца ВКЛ была абвешчаная ў Наваградку? Я лічу, у Любчы. Кажуць, Пячынскі пад сябе падцягвае ў Любчу сталіцу. Але дзе іншае месца, якое найбольш падыходзіць пад летапісную сталіцу? Я нашым суседзям-літоўцам заўсёды задаю адно і тое ж пытанне: “Як гучаў тытул вялікага князя літоўскага цалкам? Ён называўся так: Вялікі князь Літоўскі, Вялікі князь Рускі і (проста!) князь Жамойцкі. Жмудзь была ўключана ў ВКЛ значна пазней. Так-то.

6. — Як да вашай дзейнасці ставіцца міністр культуры? Вы былі на прыёме ў Паўла Латушкі?

— Не, на прыём я не хадзіў. Міністр сам прыязджаў у Любчу — тройчы. Потым я быў запрошаны на выязную калегію Мінкульта, якая праводзілася ў Наваградку. Міністр Латушка падняў мяне і пахваліў. Дарэчы, мы фактычна толькі ўдваіх з ім на калегіі размаўлялі па-беларуску.

7. — Скажыце, Іван Антонавіч, як нарадзілася ідэя адраджэння Любчы? Груба кажучы, з якой нагоды вы вырашылі частку свайго часу — а гэта значыць, грошай — аддаць на замок?

— Задумка была даўно, вельмі даўно. Я ж рос у Любчы і заўсёды хацеў бачыць замак адноўленым. А калі з’явілася капейка, калі вырашыў усё сямейныя праблемы, каб да мяне не было прэтэнзій, заняўся замкам ўшчыльную. Але пацягнуць такі праект аднаму было б цяжка. І я першапачаткова стаў на шлях валанцёрства — яно дае неабмежаваныя магчымасці. І, вядома, спадзяваўся, што яшчэ знойдуцца людзі, якія будуць дапамагаць.

8. — Але дабрачыннасць — вы ж не станеце гэтага адмаўляць — у нас пакуль у зародку. На што вы ўсё ж такі разлічвалі?

— Вось на такіх жа вар’ятаў, як я.

9. — Слова “не” вам, напэўна, даводзіцца чуць значна часцей, чым слова “так”?

— Часцей …

10. — Цікава, што вы даведаліся пра людзей з таго часу, як вы займаецеся аднаўленнем Любчы?

— Я даведаўся, што ў нас выдатная моладзь і што ў нас яе вельмі шмат. Адзін журналіст напісаў пра нас: “Маладыя ловяцца на энтузіязм …” Я патэлефанаваў яму: “Што ты пішаш?! “Ловяцца” … “Маладыя працуюць з задавальненнем … Іх жа не падманеш. У нас у Фондзе ёсць сем маладых архітэктараў, якія займаюцца распрацоўкай праектаў. А таксама шэсць чалавек, якія адказваюць за арганізацыю валанцёраў. І два маіх бліжэйшыя паплечнікі: Мікалай Фёдаравіч Пронька і мой брат Генадзь Антонавіч Пячынскі.

11. — Яны ў Фондзе на зарплаце?

— Якая зарплата? Грамадская праца! Свабодная праца свабодных людзей, што тут сабраліся.

12. — На што Вы сёння аддаяце свае сілы ў першую чаргу?

— Вельмі шмат часу марную, каб аформіць дакументацыю і адстаяць перад чыноўнікамі сваё меркаванне. Часам такія баі, хоць у пятлю лезь. Аднойчы чатыры нарады было ў былога намесніка міністра Грыдзюшкі па праекце рэканструкцыі сцяны, якая злучае вежы! Наогул, калі б у мяне не было вопыту апаратнай працы ў органах дзяржаўнага кіравання, я б на кожнага чыноўніка глядзеў, як на піраміду Хеопса. А так як я прайшоў па кар’ернай лесвіцы, то на некаторыя праблемы проста не звяртаю ўвагі — яны і заціраюцца.

13. — Але былі ж хвіліны адчаю, стомленасці?

— Былі, не раз. Зноў-такі, калі “уступіў у сечу” з маладымі архітэктарамі. Мяне проста тапілі … Якую рабіць сцяну паміж вежамі, якую ўваходную арку ў склеп Кутняй вежы? Столькі спрэчак, лаянкі вытрымаў … А пазней у архівах знайшлі фатаграфію той жа аркі, напрыклад, — выкананы намі праект супаў па вышыні цагліна ў цагліну! Наогул, ўсе рашэнні ў Фондзе прымаюцца, як у Савеце міністраў, — калегіяльна, візіруецца архітэктарамі групы, кансультантамі, навуковым кіраўніком Аляксандрам Мікалаевічам Кропатавым. Пашанцавала з ім. Я аднаасобна нічога не вырашаю.

14. — А вы чым кіраваліся, калі арку адстойвалі? Інтуіцыяй? Вы, напэўна, у душы жывяце на дзве эпохі?

— Жыццёвым вопытам я кіраваўся. А ён кажа мне, што продкі былі не дурнейшыя за нас, яны будавалі, зыходзячы, перш за ўсё, з практычнасці. Што, цясляр раней неяк па-іншаму “вязаў” куты? Не. Ці мур паглядзець. Яны што, лепш за нас яе рабілі? Зусім няма. Крываватыя. Але мы ўсё пакідаем, ні аб якім еўрарамонце гаворка, вядома, не ідзе.

15. — А як сямейства ставіцца да вашага клопату пра Любчу?

— Нармальна. Але я не хацеў бы шмат казаць пра сям’ю. Некаторыя даволі падазрона ставяцца да мяне: “Навошта былы палкоўнік займаецца замкам?”

16. — Вы ўмееце аказваць уплыў на людзей — я ведаю гэта па ўласным досведзе. Хоць Карнегі, напэўна, не чыталі … Ці чыталі?

— Як гэта не чытаў? Чытаў. Але цяпер, калі людзі, асабліва любчане, убачылі вынікі, калі Кутняя вежа з брыдкага качаняці стала лебедзем, яны ставяцца да праекту з вялікім даверам, чым раней. Вось вы кажаце — людзі, уплыў … Патэлефанаваў на днях у Навагрудак, намесніку дырэктара завода газавай апаратуры: так і так, 11 лістоў фанеры з Мінску перавезці трэба. Пагадзіўся! На выходных паехаў у вёску Нягневічы (13 км ад Любчы) у фірму “Веларэкс”: дамовіўся, каб распілавалі 15 кубоў лесу пад патрэбны памер. Дапамагаюць людзі! І мясцовы калгас таксама: пясок падвезці, ваду на замак. А мы ім валанцёраў пасылаем на праполку ці на збор яблыкаў. Увогуле, сябруем.

17. — Скажыце, хто-небудзь рабіў салідныя дабрачынныя ўнёскі ў Фонд “Любчанскі замак”?

— Знайшоўся яшчэ адзін бізнэсмэн — кіраўнік “Прыёрбанка” Сяргей Аляксандравіч Касцючэнка. З 2009 года стаў нам дапамагаць. І калі б не яго дапамога, шмат што рабілася б доўга і павольна. “Прыёрбанку” вялікая падзяка. Я звяртаўся да шматлікіх банкіраў. Адмова. У цяперашні час, акрамя “Прыёрбанка”, нікога. Таму, каб планаваць нешта грандыёзнае, такіх сродкаў пакуль няма. Але ўсіх, хто нам дапамагае, мы ўзгадваем на сваім сайце.

18. — Фонд правяраюць нейкія органы?

— Каб усё было чыста, я сам запрашаў аўдытара, плаціў грошы за працу. Ён “закрыў” мне дакументацыю па 2010 год уключна. І ён жа праверыў справаздачу.

19. — Вы чулі калі-небудзь абвінавачванні ў карысці ў свой адрас?

— Ёсць такія людзі. Іх мала, але ёсць … Яны кажуць, што ніколі ў жыцці не павераць, што Пячынскі аднаўляе замак проста так.

20. — А бо яны не маюць рацыі, Іван Антонавіч? Замак вы аднаўляць не “проста так”, а з вялікім веданнем справы. Колькі гадоў прайшло з першага дня, калі вы ўзялі на сябе такую адказнасць?

— Я ўпіраюся ўжо дзясяты год. Але звычайна мае крытыкі і дзень на замку не хочуць прыйсці папрацаваць. Вось ім і не зразумела: як гэта так?! Не разумеюць, што ў чалавека ёсць мэта і ён хоча бачыць вынік. Але большасць падтрымлівае. Бачаць, што я на замку з валанцёрамі працую сам з вясны і да замаразкаў.

21. — А як спраўляецеся з маладымі памагатымі-валанцёрамі? Гэты ж баявы атрад лёгка з-пад кантролю можа выйсці.

— У замку жыццё валанцёраў – не турма. Але калі нехта парушае дысцыпліну, мы адразу разыходзімся. Тут я непахісны. Слабіны не даю. Таму парадак.

22. — У вас ужо ёсць ідэйныя паслядоўнікі, як вы думаеце?

— Мабыць … З’явіўся ўжо свой экскурсавод. Мікалай — фанат Любчанскага замка. Ведае гісторыю аж да сярэднявечнай кухні. Ён на замку днюе і начуе. Вакол яго сапраўднае асяроддзе: расказаць, паказаць — усё прыезджыя трапляюць да яго. Я хвалююся, каб не з’ехаў, ён не мясцовы, хачу, каб дом купіў у Любчы. Ён адзіны ў Фондзе на зарплаце.

23. — Як вы думаеце, якімі якасцямі, у прынцыпе, павінен валодаць кіраўнік?

— Каб паважалі, кіраўнік павінен быць кампетэнтным. Я ніколі не трымаю пытанні “на праходзе”. Вырашаю усё хутка, адказы даю вычарпальныя. Маёй фірме 15 гадоў. Нават у будынку, дзе мы арандуем памяшканне, і то такіх доўгажыхароў амаль няма.

24. — Цікава, як вы праводзіце водпуск? Хоць адказ прадбачу …

— Ды ў асноўным на замку … У мінулым годзе я – па справаздачы — зрабіў 36 выездаў па выходных і святочных днях, спаліў паўтары тоны саляркі, наматаў дзесьці 16.000 кіламетраў.

25. — Вы ніколі не хацелі ўзяць замак ва ўласнасць?

— Не! Бо бліжэй, чым гэтыя камяні зараз, яны ўжо для мяне быць не могуць. Вы ўяўляеце, што такое Фонд? Гэта грамадская арганізацыя, і ўсё, што ён напрацаваў, а на сённяшні дзень актывы складаюць больш за 1,7 млрд рублёў, належыць дзяржаве. Я ж за мінулыя гады сам стаў належаць Любчы, я стаў “уласнасцю” праекта. Таму што 80 адсоткаў майго часу ідзе менавіта на замак.

Справаздача аб дзейнасці Дабрачыннага фонду “Любчанскі замак” за 2011 год.

23 сакавіка 2012 года ў будынку Нацыянальнага мастацкага музею на сумесным пасяджэнні Адміністрацыі фонду, Апякунскай рады і Праўлення фонду адбылася справаздача аб дзейнасці Дабрачыннага фонду “Любчанскі замак” за 2011 год.

У ходзе справаздачы дырэктар фонду І. А. Пячынскі даў падрабязную інфармацыю па выкананых працах. Апякунская рада і Праўленне фонду ўхвалілі выкананыя працы і зацвердзілі справаздачу аб гаспадарчай дзейнасці фонду. Сустрэча прайшла з удзелам вялікай колькасці неабыякавых да нашай спадчыны людзей, прадстаўнікоў Міністэрства культуры РБ і Навагрудскага райвыканкаму. У абмеркаванні прынялі ўдзел 15 выступоўцаў, многія з іх двойчы, дзякуючы чаму   абмеркаваннне набыло шчыры і дэмакратычны характар.

Адзначалася, што летась, як і ў ранейшыя гады, найбольшую фінансавую дапамогу фонду аказаў даўні сябра Любчанскага замка ААТ “Прыёрбанк”. Усе выступоўцы выказвалі падзяку кіраўніку банка С. Касцючэнку за разуменне каштоўнасці і значнасці замка. Напрыклад, дзякуючы дапамозе ААТ “Прыёрбанк”, падчас летнікаў валанцёры не мелі праблемаў з харчаваннем, таму і працавалі як след. Тым часам, эфектыўнасць укладзеных сродкаў відавочная: на кожны рубель фінансавання прыходзіцца восем рублёў выкананых працаў.

У мінулым годзе на аб’екце працавала 249 валанцёраў, якія добрасумленна, цягам чатырох летнікаў, некалькіх суботнікаў, а таксама па выходных і святочных днях адпрацавалі 1723 чалавекадзён. З арганізацыяй летнікаў выдатна справіліся старшыня валанцёрскай групы Я. Леанькоў і яго намеснік А. Скок. Цёплую падзяку атрымалі моладзевыя аб’яднанні БАСА (Беларуская асацыяцыя студэнтаў-архітэктараў) і Маладзёжны адукацыйны цэнтр “Фіяльта”.

Статыстыка фонду за 9 гадоў сведчыць, што агулам на замку папрацавала 1052 валанцёры, а колькасць працадзён склала 8452 дні. І гэта пры тым, што ў статыстыку не ўваходзяць працадні на распрацоўку праектнай дакументацыі. За дабрачыннасць фонд дзякуе навукоўцам, і асабліва праф. В. Трацэўскаму, В. Пецольду і В. Кожару, спецыялістам А. Байнак, Г. Родзікаву, гісторыку С. Адамовіч, маладым архітэктарам Р. Забелу, В. Кулінковічу, А. Вярыгу, А. Грамыку, К. Лапацінай, З. Савельеву.

Вострым і балючым было абмеркаванне Пастановы Савета Міністраў РБ “Аб зацвярджэнні Дзяржаўнай праграмы “Замкі Беларусі” на 2012-2018 гг.”, паводле якой дзяржаўныя сродкі на аднаўленне замка ў Любчы не прадугледжаныя. Разам з тым, у ёй пазначана, што Дабрачынны фонд “Любчанскі замак” з’яўляецца другім адказным выканаўцам пасля Навагрудскага райвыканкама. Дырэктар фонду І. А. Пячынскі адзначыў, што праграма з фондам не ўзгадняляся і падкрэсліў, што дзейнасць “Любчанскага замка” на 80 % залежыць ад працы валанцёраў.

Удзельнікамі адзначалася, што дзейнасць фонду павінна быць падтрыманая дзяржавай, таму што сваёй 9-гадовай працай “Любчанскі замак” даказаў уласную эфектыўнасць і жыццяздольнасць. На думку ўдзельнікаў справаздачы, дзяржаве трэба ўкладаць сродкі найперш у тыя аб’екты, дзе справа ідзе паспяхова. Варта, паводле іх меркаванняў, звярнуцца да Міністэрства культуры з просьбай перагледзець стаўленне да Дабрачыннага фонду “Любчанскі замак” у плане аказання фінансавай дапамогі, і ў першую чаргу — на распрацоўку дакументацыі.

Маладзёжныя аб’яднанні выказаліся за працяг працаў на замку і падтрымалі ініцыятыву звароту да Міністэрства культуры і ААТ “Прыёрбанк” аб аказанні фонду фінансавай і матэрыяльнай падтрымкі.